Hoe werkt een noodstopknop?

1. Wat is een noodstopknop?

Een noodstopschakelaar, ook wel bekend als E-stop-schakelaar, E-stop-schakelaar, noodschakelaar, kill-schakelaar, noodknop of noodstop-drukknopschakelaar, is een faalveilige bedieningsschakelaar die zorgt voor de veiligheid van de machine en van de persoon die de machine bedient.

De volgende eisen zijn vastgelegd in de Europese norm EN 418 en de internationale norm ISO 13850. Een noodstopknop moet qua kleur, opschrift en vorm goed zichtbaar zijn, zodat deze in noodsituaties gemakkelijk kan worden bediend. De knop moet daarom een rode paddestoelknop zijn met het symbool van een pijl, het woord ‘EMERGENCY’ of ‘STOP’. De gangbare afmetingen van paddestoelknoppen zijn 29 mm, 30 mm, 40 mm of 60 mm.

Het mechanisme voor directe bediening moet op het NC-contact zijn ingesteld en over een zelfhoudende functie beschikken. Er is een draai, trekbeweging of sleutel nodig om de elektrische contacten te ontgrendelen, zodat de machine opnieuw kan worden gestart.

2. Wat is de functie van een noodstopknop?

Een noodstopschakelaar is een veiligheidsmechanisme dat wordt gebruikt om machines in een noodsituatie uit te schakelen, wanneer deze niet op de gebruikelijke manier kunnen worden uitgeschakeld.

Het doel van een noodstopknop is om de machine snel tot stilstand te brengen wanneer er gevaar voor letsel bestaat of wanneer de werkstroom om een stop vraagt. De knop is bedoeld om schade te voorkomen of bestaande gevaren voor mensen, machines of het werk te verminderen; daarom wordt deze ook wel veiligheidsdrukknop of veiligheidsschakelaar genoemd. 

3. Hoe werkt een noodstopknop?

Noodstopknoppen zijn een cruciaal onderdeel van het systeem dat de veiligheid van zowel operators als machines waarborgt in diverse noodsituaties waarin de machine moet worden uitgeschakeld. Noodstopknoppen zijn in serie aangesloten op het besturingscircuit van de machine. Wanneer de paddestoelvormige knop van de noodstopknop wordt ingedrukt, wordt het circuit van de machine onderbroken en wordt de stroomtoevoer uitgeschakeld. (Meer informatie: Wat is het werkingsprincipe van drukknopschakelaars?)

Om de noodstopknop te ontgrendelen, moet deze worden getrokken, gedraaid of met een sleutel worden bediend; dit mag uitsluitend door bevoegde personen worden gedaan om de veiligheid van personen en apparatuur te waarborgen en nieuw letsel te voorkomen. De beschermingsgraad van een standaard noodstopknop is IP54, maar die van een waterdichte noodstopknop kan oplopen tot IP65 of IP67.

4. Hoeveel soorten noodstopschakelaars zijn er?

Er zijn drie soorten noodstopschakelaars die het meest voorkomen, afhankelijk van de bedieningswijze van de bedieningshendel. Ontgrendeling door trekken: De bedieningshendel wordt ingedrukt om te stoppen en ontgrendeld door de bedieningshendel terug te trekken. Ontgrendeling door draaien: De bedieningshendel wordt ingedrukt om te stoppen en ontgrendeld door de bedieningshendel te draaien. Ontgrendeling met sleutel: De bedieningshendel wordt ingedrukt om te stoppen en kan alleen met een sleutel worden ontgrendeld.

5. Waar worden noodstopknoppen gebruikt?

Noodstopknoppen zijn in elke sector te vinden, waaronder industriële, commerciële en openbare voorzieningen. Ze moeten duidelijk zichtbaar zijn voor iedereen die ze moet gebruiken. Het is ook mogelijk om meerdere noodstopknoppen op één machine te hebben, afhankelijk van welk onderdeel van de machine moet worden gestopt. Denk bijvoorbeeld aan liften, verpakkingsmachines en hijsapparatuur.

6. Moeten alle machines voorzien zijn van een noodstopknop?

Afhankelijk van de eisen van regelgeving en normen in verschillende landen of sectoren kan het al dan niet verplicht zijn dat machines en apparatuur zijn uitgerust met een noodstopsysteem. Dat gezegd hebbende, schrijven de basisnormen niet voor dat machines per definitie over een noodstopsysteem moeten beschikken. Voordat een machine wordt ontworpen, moet er eerst een risicobeoordeling van de machine worden uitgevoerd. Nadat de risicobeoordeling van een machine (of een onderdeel daarvan) is afgerond en het gevarenniveau is vastgesteld, moet een reeks maatregelen worden genomen om het risico te verminderen. Volgens de Europese machineveiligheidsnorm EN 954-1 worden de gevarenniveaus onderverdeeld in vijf niveaus: B, 1, 2, 3 en 4, waarbij de gevarenniveaus achtereenvolgens toenemen en niveau 4 het hoogste gevarenniveau is. Het ontwerp van het veiligheidsbesturingscircuit moet eveneens voldoen aan het vereiste veiligheidsniveau; daarom wordt het veiligheidsniveau van het besturingscircuit ook onderverdeeld in B, 1, 2, 3 en 4, in totaal vijf niveaus. (Aanvullende informatie: Over de indeling van veiligheidsbesturingscircuits )

7. Waarom heeft een noodstopknop een paddestoelvormige knop?

Volgens de IEC-normen en de veiligheidsvoorschriften voor de industrie moet de noodstopknop veilig en betrouwbaar zijn en door de bedieners gemakkelijk met één hand te bedienen zijn. Een knop met paddestoelvormige kop is hiervoor de beste keuze.

8. Wat is het verschil tussen een drukknop en een noodstopknop?

Een drukknopschakelaar wordt gebruikt om de machine te starten of om van modus te wisselen. Een noodstopknop wordt gebruikt als veiligheidsmaatregel om gevaarlijke onderdelen tot stilstand te brengen.

Een noodstopknop moet qua kleur en vorm goed zichtbaar zijn en in noodsituaties gemakkelijk te bedienen zijn. De volgende eisen zijn vastgelegd in de Europese norm EN 418 en de internationale norm ISO 13850.

-De actuator moet een paddestoelvormig ontwerp hebben of een ander ontwerp dat even gebruiksvriendelijk is.

-De kap van de actuator moet rood zijn en de achtergrond moet geel zijn.

-Op het NC-contact moet een mechanisme voor directe opening worden aangebracht. (Verdiepingsinformatie: Waarom is het veiliger om normaal gesloten contacten te gebruiken voor noodstopknoppen?)

-Er moet een zelfvergrendelingsfunctie zijn.

-In bepaalde omgevingen wordt een noodstopknop met behuizing of een afdekking voor de noodstopknop gebruikt om onbedoeld gebruik te voorkomen.